DE BRIELSE JAREN – feuilleton door Kees Weltevrede 4

Tante Jannie 

Ze zitten achter het huis in de Nobelstraat waar opa en oma Scheygrond een winkel dreven. Nummer 41 of zo. Het was een lange winkel, met een hoge toonbank. Achter de toonbank waren schappen en ingebouwde voorraadbakken, van waaruit de levensmiddelen los werden verkocht: bruine bonen, erwten, suiker, vermicelli, zout, meel, rijst, sunlight zeep … Achter het huis was de bleek en een plek waar ze in de zon konden zitten, en daarachter een schuurtje met een hooizolder. We hebben daar eens een voederbak onder het hooi vandaan moeten halen, mijn broer Adriaan en ik, en ik vroeg aan mijn opa: Mag ik hem hebben, daar kan ik een boot van maken… Maar hij was al vergeven, en trouwens: er zat een gat in de bodem. Mijn oma en tante Jannie, haar dochter. Mijn oma is op het driehoekstoeltje met de gedraaide poten en spijlen in het gras voor de plaats gaan zitten. Tante Jannie is er naast gaan zitten, op een omgekeerde krat of emmer. Het lijkt wel of de zon schijnt, maar ik zie geen schaduw. Het moet lekker weer geweest zijn, want tante Jannie zit in een truitje met korte mouwen en ze kijken allebei niet kouwelijk. Er moet iemand geweest zijn die gezegd heeft: ik zal eens een foto van jullie maken, ga maar even hier zitten. Mijn opa kan het niet geweest zijn, want hij had één hand en daarmee was het moeilijk foto’s maken. Ik haal wel even een stoeltje voor moeder, zal tante Jannie gezegd hebben, ze was altijd behulpzaam. De foto is spontaan genomen. Ze poseren niet. Ze kijken zo maar om zich heen. De fotograaf heeft niet gezegd: kijk even naar mij…

Oma draagt een lange gebloemde jurk, tot op haar schoenen en hoog gesloten. Om de middel vastgeknoopt met een ceintuur of band en naar de hals toe dichtgeknoopt met vijf knoopjes. De onderste twee zijn niet origineel, ze horen niet bij de jurk, zijn later aangezet, want ze hebben een andere grijswaarde. Oma zit frontaal, maar haar gezicht is afgewend. Haar rechterhand leunt op de stoel, ze heeft een trouwring om de ringvinger, je kunt hem zien. De andere rust samengeknepen in haar schoot, misschien verbergt ze er een zakdoekje in. Ze heeft lang blond haar, oma, dat achter haar hoofd in een knot opgebonden is. Of was het grijs? Het haar van tante Jannie is veel donkerder, bijna zwart. Het zal ook wel opgebonden zijn. Je kunt het niet zien, want ze kijkt en face een beetje schuin naar beneden, alsof ze naar iets kijkt wat op de grond ligt, Trixie misschien, de poes. Ze heeft geen ring, tante Jannie, ze is nog niet getrouwd. Ik schat haar vijfendertig, misschien iets jonger. Oma zal bijna zestig geweest zijn, maar ze oogt nog jong, een rond gezicht, als dat van Riet, mijn zuster. Oma heeft een vrolijke uitstraling. Riet, mijn zuster, is de enige die op haar lijkt.

Tante Jannie en oma Scheygrond

Die mollige bouw, die houding, dat gezicht… Ik zie dat oma de broche draagt die mijn moeder later van haar geërfd moet hebben. Een zilveren ronde broche met centraal één grote zilveren knikker en aan de rand allemaal kleine. Ze heeft de broche vaak op gehad, mijn moeder, en niet alleen bij gelegenheden. Waar zou hij gebleven zijn…

Suze lijkt op tante Jannie, heel duidelijk, die diepe ogen, die neus, die mond. Gelijkenis laat zich niet ontkennen, tot onze dood dragen we een gelijkenis met ons mee. Als je oud bent, zullen ze nog zeggen ‘dat is er één van die en die… kijk maar…’, en ze halen er een foto bij.

Toen tante Jannie veertig was kreeg ze kennis aan oom Jaap. Wij vonden oom Jaap niet zo. Hij hield niet genoeg van tante Jannie, vonden wij, was uit op een avontuurtje… tenminste… dat werd gezegd, door mijn moeder. Mijn moeder en tante Jannie waren zussen, en in hun jeugd onafscheidelijk en die onafscheidelijkheid liet eigenlijk niemand toe, en dan verzin je zoiets. Ze trouwden en kregen een kind: Suze. Het was toch wel spannend, tante Jannie was immers een vrouw van middelbare leeftijd, die haar eerste kind kreeg. De zwangerschap verliep voorspoedig. En… er werd een mooie, gezonde baby geboren, Suze… Maar een dag na de bevalling was er paniek. Een bloeding… De paniek veranderde in verslagenheid: tante Jannie overleed, zonder dat er iemand bij was. In het ziekenhuis, in het kraambed gebleven. Doodgebloed. Het gebeurde ‘s nachts. Als de zuster er bij geweest was, was er niets gebeurd, hoor ik mijn moeder nog zeggen, was er niets gebeurd… Nou ja, niets… er was paniek geweest… maar meer niet, de bloeding was gestelpt.

Ik was toen zeven of acht, en ik hoor in de verte nog het diepe ingehouden schreien, dat van alle kanten door ons huis klonk, iedereen zocht een plek voor verdriet. We hadden een groot huis, maar je kon het overal horen. Er werd weinig gesproken. Dagenlang werd er weinig gesproken. En als er gesproken werd, op gedempte toon. Mijn opa kon het niet aan zijn vrouw, mijn oma, vertellen. Oma had een chronische longziekte, was bedlegerig geworden en was noodgedwongen met opa bij ons in getrokken. Ze lag boven in haar kamer altijd naar de zoldering te staren en te wachten op iets dat nog gebeuren ging. Hoe is het met Jannie?, vroeg ze vaak. En: Wat hoor ik toch voor vreemde geluiden…? Mijn vader heeft het haar toen verteld. Wij zaten beneden en luisterden naar flarden van een verhaal met veel tussenpauzes, alsof het niet echt gebeurd was, alsof het een ander gold. Ik hoor haar nog onophoudelijk snikken en roepen: O, Djen, o Djen…

Lange tijd bleef het verdriet om de dood van tante Jannie als een donkere echo door ons huis resoneren. Een eng geluid… je kon er niet voor wegkruipen. Er moest iets gebeuren en dokter Tellegen zei: Jullie moeten Suze maar in huis nemen, en Jaap ook. En dat gebeurde. Jaap ook?, heeft mijn moeder nog gevraagd. Ja, Jaap ook, zei dokter Tellegen, hij is de vader, en waar moet hij anders heen… En zo kwamen ze bij ons inwonen. We waren toen met z’n negenen. Mijn moeder, mijn vader, opa en oma, Jaap en Suze. Mijn zus, mijn broer en ik… Tante Jannie was er niet.

De bloemen van mijn jeugd , aquarel

 

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>