Hoe heet die kazerne?
‘Waar komt die naam vandaan?’ Een dikwijls gestelde vraag van bezoekers die bij een verkenning van de vesting Hellevoetsluis op de westelijke wal de overdekte kazerne ontdekken en op de gevel lezen: 1880 Haerlem 1881. Een eerste antwoord kan zijn dat deze kazerne, die in de wandeling ‘Het fort Haarlem’ heet, is genoemd naar het bolwerk waarin zij (gedeeltelijk) is gelegen. Daarmee is de vraag verschoven naar de naamgeving van het (halve) bolwerk Haerlem, dat in de vorige eeuw is verenigd met het westelijke halve hoornwerk. Door aanplemping is dit laatste toen uitgebreid, met verlegging van de vestinggracht, waardoor ruimte werd verkregen voor de aanleg van een grote kustbatterij. Daardoor ziet men nu de muur, die het bolwerk Haerlem bekleedt, na een ongeveer rechte hoek verdwijnen onder de aarden wal die ten behoeve van deze batterij is opgeworpen. De muur die oorspronkelijk de vleugel van het westelijk hoornwerk bekleedde, zoals dat bij het oostelijk hoornwerk nog het geval is, is eveneens verdwenen. Nu vinden wij alleen nog aan het front van het verbrede hoornwerk een bekledingsmuur. In dit nieuwe defensiewerk is in 1880 1881 het ‘fort Haarlem’ gebouwd.
De kazerne Haerlem in de vesting van Hellevoetsluis
Directie en toezicht bij de aanleg en het onderhoud van de vestingwerken berustten vroeger bij het College van Gecommitteerde Raden van Holland (Zuider kwartier), dat enigszins te vergelijken is met Gedeputeerde Staten. In dit college hadden zitting afgevaardigden van de steden die een stem hadden in de Staten van Holland. Zij werden er, voor enige jaren, in benoemd ‘op credentie’ van de betrokken steden. Twee van hen traden op als commissarissen tot ‘de grote fortificatiën’ die de versterkingen langs de zuidgrens van Holland omvatten van Hellevoetsluis tot Heusden. Twee anderen werden aangewezen als commissarissen voor ‘de kleine fortificatiën’, waarmee bedoeld werden de fortificaties langs de oostgrens van de provincie Holland. De heren werkten nauw samen met de Contrarolleur generaal van ‘s Lands werken, een hoge ambtenaar die o.m. met het oppertoezicht over de vestingwerken was belast. Hij was de vakman, die ontwerpen en bestekken vervaardigde en van zijn kant de kwaliteit van de werken bewaakte. De commissarissen maakten enkele malen per jaar, vergezeld door de contrarolleur, inspectiereizen. Als er nieuwe werken waren veel meer. Zij namen dan actief aan het werk deel, hielden aanbestedingen, kochten materialen in, verzorgden de logistiek. Van hun reizen maakten zij verslagen, verbalen geheten. Daarin herkennen we dikwijls het handschrift van de contrarolleur generaal.
In 1696 is men begonnen met de aanleg van de nieuwe vestingwerken van Hellevoetsluis volgens een plan uit 1695 van de kolonel Dupuy l’Espinasse, die toen ingenieurgeneraal van de Republiek was. In september van dat jaar sneuvelde hij bij het beleg van Namen. Het plan was op advies van de contrarolleur op enkele punten gewijzigd. Commissarissen tot de fortificatiën waren de heren Diederick Dickx en Laurens Backer. De heer Dickx was burgemeester van Haarlem en door deze stad afgevaardigd in het College van Gecommitteerde Raden. Hij had daarin (althans voor deze periode) zitting van 1 november 1694 tot 1 mei 1698. De heer Backer was burgemeester van Rotterdam en vertegenwoordigde (deze keer) die stad in het college van 9 augustus 1695 tot 5 mei 1699. De afgevaardigden wisselden elkaar per stad nogal eens af. Bovengenoemde commissarissen zijn vooral actief geweest tijdens de bouw van de muren van de twee halve bolwerken, tegen de zeedijk aan gelegen, van het grote bolwerk waarop de westbeer aansluit en van het oostelijk hoornwerk.
De bastions kregen waarschijnlijk uit praktische overwegingen namen. Men begrijpt elkaar eerder in woord en geschrift als men het heeft over de bolwerken Haerlem en Rotterdam, dan over de bolwerken II en VII. Aangezien geen officiële vaststelling van namen bekend is, is het aannemelijk dat deze in de praktijk zijn gegeven. De heren hebben het in een verslag van 24 juni 1697 al over ‘t Bolwerck Haerlem, ‘t Coninghs bolwerck en ‘t Bolwerck Rotterdam alsof dat de gewoonste zaak van de wereld is. En het is daarbij niet verbazingwekkend dat de twee halve bolwerken achter de zeedijk, waarbij zij zo zeer betrokken waren, vernoemd zijn naar de steden waardoor zij werden afgevaardigd. De namen van deze commissarissen zijn gebeiteld in de imposante gedenksteen, aangebracht in de bekledingsmuur aan het front van het oostelijk hoornwerk. In het Latijn staat er zoiets als:
‘onder leiding en door de zorgen van de heren Did. Dickx en Laur. Backer, burgemeesteren, raden der Republiek Holland, werd dit verheven bouwwerk tot een veilige wacht van de zeer ruime haven, tot een toevlucht van koopwaren en tot een stapelplaats van krijgstuig begonnen. Anno 1696′
Deze tekst is, samen met de wapenschilden van de heren, omgeven door weelderige versieringen. In de muur van het westelijk hoornwerk bevindt zich een dergelijke steen voor de heren Jac. Hoeufft en Joh. Meerman. De heer Meerman volgde juni 1697 de heer Dickx op als commissaris tot de grote fortificatiën. De heer Hoeufft verving van juni 1898 of de heer Backer als zodanig. De tekst onder hun wapens luidt ongeveer:
‘onder toezicht en bestuur van de heren Jac. Hoeuft en Joh. Meerman, gecommitteerde Raden van de Hollandse Republiek zijn deze batterijen hierbij gebouwd en met een muur versterkt tot een veilige bergplaats van de oorlogsschepen en onder hetzelfde toevoorzicht de grote sluizen alhier onlangs vernieuwd en hersteld in het jaar 1699.
De naam van de contrarolleur generaal, Willem Paan, is nergens vereeuwigd.
Als goede topambtenaar bleef hij in de schaduw.
Opgesteld door J.J. Walters.