www.voornewiki.nl » Die oude haven

Eén van die oude Hellevoeters – deel 1

Marina de Bondt — Sun, 13 Sep 2009 08:16:46 +0000

Jeugdherinneringen van Willem J. van Beveren

Allereerst vraag ik me af voor wie deze fragmenten uit mijn levensgeschiedenis interessant kunnen zijn. Voor mijn kinderen, voor de kinderen van mijn vrienden, voor oude en nieuwe vrienden van Hellevoet? Dat kunnen er al velen zijn, vooral de laatsten. Geboren werd ik te Hellevoetsluis op 6 oktober 1913 in een alkoof in de daketage boven bakker van der Linden op de Westzanddijk als Willem Jan van Beveren, enigst kind. Mijn vader was Jan van Beveren, zoon van de tonnenlegger Willem van Beveren en van Jacoba Meermans, beiden geboren in 1847 in Fort Bath en St. Annaland. Mijn moeder was Wilhelmina Boutkan, was van boerenafkomst uit Nieuwenhoorn, dochter van Jan Boutkan en Jaapje Langendoen, die op een boerderij woonden langs de straatweg naar den Briel, bij het Nieuwland. Mijn grootouders van Beveren woonden op de Oostkade 24, het huis waar later de familie F.C. Klop – Vermaat woonde, zeer goede vrienden van mij. De afstamming van de familie van Beveren kon tot ca 1610 teruggevonden worden – steeds in Zeeland – veelal schippers. Bij de grote brand in1692 in St. Annaland gingen vrijwel alle kerkboeken verloren, waardoor verder onderzoek weinig meer opleverde.

Linksboven: de oude haven van Hellevoetsluis. Rechtsboven: 2e Hoofd met zijn ijsbreker tegen de ijsgang. Linksonder: Lagere Schoolklas te Hellevoetsluis in 1920. Rechtsonder: Omstreeks 1910. Mijn grootvader Willem van Beveren met zijn beide zoons, aan boord van "De Vrouwe Jacoba". Links Jan en rechts Piet.

De Schokker

Mijn vader Jan en zijn broeder Piet waren knecht bij hun vader aan boord van de schokker “De Vrouwe Jacoba”, waarmee in opdracht van “Het Rijk’; als aannemer, vanuit Hellevoetsluis, de betonning van het Haringvliet, Goereesche gat, enz. werd verzorgd en ‘s winters ook de ijsboeien werden uitgelegd. De Vrouwe Jacoba lag eerst achter het politiebureau, maar later voor de deur aan de Oostkade. Als bijverdiensten werd gevist en gejaagd, ook op zeehonden, die er toen nog zeer velen waren en waarvoor een premie betaald werd om de visstand niet te veel te schaden. De zeehonden lagen op de zandbanken te zonnen, voor de Hoornse hoofden en voor de Voornse duinen, ter hoogte van het pompstation van de waterleiding. In die tijd zwommen er nog hele scholen bruinvissen de rivier op, aan Hellevoetsluis voorbij. Vanuit Middelharnis, Sommelsdijk, Stellendam, Goeree, enz voeren visserschepen uit tot op zee. In Hellevoetsluis lag “De Plat” van Uitterlinden. Er was zelfs nog een Zalmvisserij op de punt van de tramhaven met zalmsteken langs de oever van het Haringvliet. Ook waren er kleinere vissersboten, die met lijnen visten, zoals van de gebroeders de Werker. Ze vingen: bot, schol, tong, paling, spiering, zeekrabben, pieterman, bliek, schelvis, kabeljauw, enz. Op de gorzen tussen Hellevoetsluis en de duinen zag men veel wilde eenden, ganzen en soms ook zwanen, verder natuurlijk ook vele soorten meeuwen, sterntjes, lepelaars, strandlopers, snippen, kluten enz. Aan het einde van de havens lagen de vier enorme houten havenhoofden. Van de zee uit geteld het 1e, 2e, 3e en 4e hoofd. Alleen het 4e hoofd, bij het mijnengebouw, was niet voor het publiek toegankelijk. Vooral op het 2e en 1e hoofd van de marinehaven was altijd veel publiek om naar de machtige getijstromen, de scheepvaart of in de winter naar het kruiende ijs te komen kijken, wat vooral bij volle maan een fantastisch schouwspel was, een zee van bewegend kristal.

2e Hoofd met rechts het nieuwe loodskantoor

De vuurtoren scheen

Op warmere dagen werd er gezongen, mondharmonica gespeeld, geflirt. Maar ook bij mist of stormen trok het ons steeds weer naar die oude havenhoofden. Schuilden we achter de vuurtoren of het loodskantoor, waarbij de signaalmast stond, waaraan dan de stormbal hing. De marine was er nog. Vele oorlogsschepen lagen in de havens, de marinewerf was in vol bedrijf, ook de machinistenschool. Het fort had zijn soldaten en kanonniers. Er waren taptoes waar ook veel burgers bij meeliepen. Heel Hellevoet rond; via Baantje, Oostkade, kleine Kanaal, grote kanaal, Glacisweg, stukje Brielse straatweg, weer terug en over de Brielse brug, door de barakken en zo terug naar het Baantje en maar hossen achter de muziek! ’s Avonds wierp de vuurtoren zijn licht over het Haringvliet en op de rivier flitsten in de verte de lichtboeien en andere bakens voor de scheepvaart. Er kwamen nog zeeschepen voorbij en ook de tramboot voer tussen Middelharnis en Hellevoetsluis. In de havens lagen de verlichte oorlogsschepen en op het Baantje verkocht Arie Kapper ijsjes met zijn ijscowagen en vertelde er gratis zijn laatste moppen bij.

Eén van de oude 24 cm kanonnen

Droogvallende slikken

Er stond nog een mistbel op een der havenhoofden om de schepen signaal te kunnen geven. Vooral de marinehaven, die haaks op de getijstromen lag, was zelfs bij helder weer heel moeilijk om in te varen. Vele malen werden de havenhoofden of de kaden geramd. Meestal door oorlogsschepen, dat gaf dan weer extra werk voor de smid Rietdijk, die toen zijn smederij nog had in een voormalige Joodse synagoge, achterom, bij de palissaden. Ik heb hem dikwijls geholpen met het smeden van 5/8″ hackelbouten. Later was zijn smederij in de Molenstraat. Dan was er de enorme kustbatterij op de “wallen”. Een hele rij van 24cm stukken, waarmee af en toe geoefend werd. Er werd dan geschoten met als doel een vierkante rode lap die op een net was bevestigd dat tussen vier masten op een lang vlot was gespannen. Het vlot werd dan aan een lange kabel door een sleepbootje over de rivier getrokken. De explosieve granaten ploften dan boven de zandplaat van Scheelhoek ver voor Stellendam. De massieve pantsergranaten kwamen daar ook terecht en werden dan later door mijn vader en zijn broeder weer teruggebracht in de vesting, tegen vergoeding. Er was een markt, er waren kermissen, rond de 2000 inwoners, veel vertier, steeds weer andere schepen in de havens. Veel afwisseling en altijd weer de brede rivier met zijn wisselende getijden, droogvallende slikken, met algen en wier begroeide stenen dammen, ducdalven en rijen van dikke houten palen, waarschijnlijk nog van vroegere havenwerken.

De schokker van mijn grootvader W. van Beveren (op de wal) met aan boord zijn beide zonen en een tijdelijke knecht

Brakwaterpaling

Dit alles om een beeld te geven in welke omgeving ik opgroeide, mijn eerste vage herinneringen moeten ongeveer in 1918 ontstaan zijn. Zo herinner ik mij de allereerste film die ik zag, en wel in de toenmalige marinekantine, nabij de R.K. kerk in de barakken. Het was nog een stomme film waarin politie met honden boosdoeners vervolgden tot over een muur, waarbij ze dan allemaal in een grote plas kleefstof terechtkwamen waar ze als vliegen in bleven kleven. We moesten allemaal tranen lachen. Om nooit meer te vergeten! We hadden thuis toen wel een toverlantaarn, dat was ook mooi maar lang niet zo leuk! Ook herinner ik me – ik moet ongeveer 5 jaar geweest zijn – dat ik van achter een boom op de Westzanddijk vliegensvlug voor de rijdende auto van Dr. Wesseling overstak. Eén van de eerste auto’s in Hellevoet. Hij woonde naast bakker van der Linden – hij moet erg geschrokken zijn! Dan herinner ik me uit diezelfde tijd, dat ik aan de hand van mijn vader aan de zeedijk liep en we in het zuiden de gloed konden zien van de oorlog die daar woedde. Ook lagen we toen eens met een roeiboot langs de zeedijk. Ook mijn oudere neef, Piet Hofman was daarbij. Zijn vader was destijds gezagvoerder op ss Hydrograaf. We lagen daar te peuren naar paling en we vingen de een na de ander. Brakwaterpaling, die smaakte heerlijk gestoofd.

Gezicht op de marinehaven Hellevoetsluis

Kurkengordel

Eerst ging ik dan met mijn vader mee regenwormen zoeken. ‘s Avonds met een carbidlantaren bij vochtige grond. Je moest dan snel toegrijpen. Dan werden die aan een draad sajet geregen, waarvan een soort kwast werd gevormd. Een stuk lood erop, een korte hengel, de paling beet zich dan vast en liet zich meestal in de boot gooien. Het water trok me al heel vroeg geweldig aan en dat was natuurlijk niet ongevaarlijk. Vandaar dat mijn vader me al heel gauw zwemmen leerde langs de zeedijk, bij de gorzen. En tijdens hoog water, daarbij verdronk ik voor het eerst bijna. Ik kon nog niet zonder een kurkengordel zwemmen en die ging onverwacht los. Gelukkig kon ik nog net op mijn tenen staande mijn neus boven water houden tot mijn vader toevallig omkeek en me grijpen kon. Mijn vader redde overigens daarna nog zoveel drenkelingen, voornamelijk uit de marinehaven, dat hij daarvoor de bronzen medaille voor menslievend hulpbetoon ontving. Later was hij ook drager van de zilveren medaille in de orde van Oranje Nassau.

Resten van vroegere havenwerken nabij het 2e Hoofd.

Viskoppen aan een touwtje

Langs de kaden van de marinehaven dreven lange boomstammen in het water. Ze waren met kettingen aan de wal bevestigd en zorgden ervoor dat de schepen niet tegen de wal konden stoten. Met hoog water lagen ze vrijwel gelijk met de blauw natuurstenen bovenkant van de kaden. Een uitnodiging voor ons jongens er op te springen en er heen en weer op te rennen en ze af te duwen. Ze waren echter rond, begonnen al vlug te rollen, waren daarbij spekglad van aangegroeide algen en slib – voor je het wist ging je kopje onder. Zwemmen kon ik toen nog niet! Boutkan, die groenten verkocht in Hellevoet, heeft me aan mijn haren onder de balk uitgetrokken en heeft daarmee minstens 68 jaar van mijn leven gered. Nogmaals bedankt!

Het s.s. Hydrograaf in de Marinehaven

Van riet en aangespoelde biezen maakten we scheepjes met papieren zeilen en lieten ze tussen 2e en 3e hoofd te water. En met viskoppen aan een touwtje vingen we tankers (krabben. Bij laag water keek je onder de stenen langs de dijken of er dieren onder zaten, meestal krabben. Thuis kreeg je ze dan uitgemeten, wegens drijfnatte schoenen, van onder tot boven onder de modder. Je probeerde eerst wel eens ze wat te drogen met een vuurtje van aangespoeld riet, maar dan kon je daarna nog dagenlang van de rookstank genieten, wat thuis ook niet in goede aarde viel. Je ging vooral daar waar je niet gaan mocht (Art. 461, Strafwetboek) want dat bracht spanning en avontuur: op de wallen langs de vestinggrachten, in de duinen, in de tuin van tandarts Kros, in de brandlaan, op het vinkie, op het 4e hoofd en overal waar een hek stond! Na mijn 5e jaar moest ik naar een bewaarschool, op de hoek tegenover de ingang van de marinewerf. Dat was als gevangenisstraf voor mij, dus oorverdovend protest en keer op keer vlucht en achtervolging. Op den duur werd het idee opgegeven. Met mijn 6e jaar moest ik echter naar de lagere school van de heer Gebraat – het ergste kwam echter nog! Mijn grootvader hield op met werken als tonnenlegger. Zijn houten schokker “De Vrouwe Jacoba” werd verkocht en zijn beide zoons Jan en Piet werden tewerkgesteld bij het Loodswezen, mijn vader Jan kwam op het ss Frans Naerehout in Rotterdam en dus moesten we verhuizen. Voor mij was dat een ramp om uit Hellevoetsluis weg te moeten! Mijn vaders broer Piet bleef echter in Hellevoetsluis en woonde met vrouw en vier kinderen aan de westzijde van het Voornse Kanaal dichtbij het tonnenmagazijn.

Vooraan de "plat" van Uitterlinden, links de motorsloep van Dubbelt. Op de Oostkade vloedplanken voor deuren en ramen!

Eén van die oude Hellevoeters – deel 2

Marina de Bondt — Sun, 13 Sep 2009 08:15:45 +0000

Jeugdherinneringen van Willem J. van Beveren

Van mijn 9e tot 13e jaar woonden we in Rotterdam, maar iedere vakantie waren we weer in Hellevoet. Ik was zeer bevriend met mijn neefje Gerrit van Beveren, waar ik dan ook steeds mee samen was. Hij stierf echter reeds op zijn15e jaar aan een blindedarmontsteking, ook voor mij een zeer treurige ervaring. In Rotterdam kon ik het nauwelijks wennen, ik kreeg er bloedarmoede, moest staal en levertraan slikken. Bij stormweer leefde ik er een beetje op, want dat vond ik dan echt Hellevoets weer. Ik zwierf veel op het toen opgespoten land tussen Delfshaven en Schiedam, waar nu havens zijn, en aan de Maasoever. Het water trok me reeds vroeg aan!

Het 2e Hoofd met het houten frame voor de mistbel.

De Slikken tussen de zeedijk en de punt van de duinen.

De afhaalbotter gemeerd in de Marinehaven met verderop het m.s. De Zuiderdiep. Op de wal de heer Grumke.

De peentijd

Met mijn l3e jaar werd mijn vader gelukkig weer naar Hellevoet overgeplaatst en werd schipper op de Loodsafhaalbotter, die bij mijn grootvader voor de deur, Oostkade 24, lag en die er voor diende om de buitenloodsen op zee op te wachten en naar Hellevoetsluis terug te brengen. Tevens voor opleiding van loodskwekelingen, en het peilen en in kaart brengen van diepte en betonning van zeegaten en rivieren. Voordien waren die buitenloodsen vóór Hellevoetsluis met de motorsloep van Dubbelt aan boord van de uitgaande schepen gebracht. De binnenloods werd dan meteen in Hellevoetsluis aan de wal gebracht. Fijn, ik was dus weer in mijn element! – tussen de zwermen kokmeeuwen, sterntjes (mijn lievelingsvogel), meerkoeten, tankkrabben, de geur van zoutwater en zeewind en bij mijn oude vrienden en bekenden. Allereerst moest ik weer naar school, een paar maanden naar de Mulo en toen naar de eerste klas van de R.H.B.S. in Den Briel. Dat betekende elke dag op de fiets heen en weer, weer of geen weer, wat vooral in de winter wanneer het soms hard waaide en 20 graden vroor, vooral op het “lange eind” halverwege de straatweg, waar geen bomen stonden, geen pretje kon zijn. We probeerden ons soms door de vrachtauto van Sieseling mee te laten trekken, maar die was daar niet van gediend en probeerde ons dan “af te schudden”, maar soms merkte hij het niet, of deed alsof! In de tijd dat de suikerbieten geoogst werden – de peeentijd – lag de straatweg over grote afstanden vol met vette klei, daar kon je gemeen op slippen met je fiets.

De afhaalbotter van het Loodswezen bij vertrek uit de Marinehaven.

Stijf bevroren

Eenmaal bij uiterst koud en slecht weer besloten we, toen we net het lange eind voorbij waren, bij een boerderij te vragen of we daar konden schuilen. Daar woonden vriendelijke mensen waar we dikwijls aan zwaaiden. ‘T was goed, dus de hele morgen met vier meisjes en vierjongens in de hooischuur verstoppertje gespeeld. Ik ruik het hooi nog. Wat een genot, de school hebben we die dag niet meer gehaald – vanwege het weer natuurlijk! Halverwege het lange eind was ook een klein cafeetje. Daar gingen we wel eens biljarten. Het cafeetje was zo klein dat er een speciale korte keu was die je moest gebruiken. Omdat je met een normale keu tegen het raam of de wand kon stoten. Eens bij erg koud weer bestelden we daar bier maar alle flesjes waren stijf bevroren, gesprongen en aan elkaar gevroren. Toen moesten we wel jenever drinken. Intussen had ik er nog een goede vriend bij gekregen, Leen Lambo zijn vader was hoofd van de school in Veur-Leidschendam . Hij werd spoedig aangenomen als adelborst bij de marine, we zagen elkaar vrijwel iedere vakantie. Ook Kees Boutkan was er dikwijls bij, hij woonde in de barakken bij de familie Engelenmoer. Hij was ook op de H.B.S. in den Briel. Na de oorlog vertrok hij naar Australië.

Voor de haven van Stellendam. Op de achtergrond de zandbank Scheelhoek.

Eén van die oude Hellevoeters – deel 3

Marina de Bondt — Sun, 13 Sep 2009 08:14:21 +0000

Jeugdherinneringen van Willem J. van Beveren

Mijn vader had intussen een vIet gekocht, een fantastisch idee! Een roeiboot, die werd naar de Molenstraat gebracht, in de slachtplaats van mijn oom Koos van Beek, die een slagerij had op de Westzanddijk. Mijn vader bouwde er een middenzwaard in, een mast er op, een sprietzeil en een fok, alles werd piekfijn opgeknapt. Daarna kocht hij een vlot, wat in de binnenmarinehaven lag, ter hoogte van de muziektent. Er kwam een david op, een kleine whinch, een lange rol aan het einde van het vlot. Daarna was het kinderspel voor een persoon om de vIet er bovenop te zetten, wat vooral in de winter zeer nuttig was. Ook was daar nog een flinke opbergkist voor zeilen enz. Mijn vader gaf me de nodige goede raad en na enige proefvaarten mocht ik alleen de rivier op, wat lang niet ongevaarlijk was in die tijd, want er liepen sterke stromingen en behalve wat vissersschepen, die meestal ver weg waren, was je op jezelf aangewezen.

De vlet aan het vlot in de Marinebinnenhaven.

Hoornse Hoofden

De vlet, zeilvlet dus, bleek een ideale boot te zijn voor de dikwijls rauwe rivier, hij nam weinig water over, zeilde tamelijk snel, met opgetrokken middenzwaart kon je over ondiepten varen en dicht bij zandplaten of een strand voor anker gaan. De rest was dan pootjebaaien. Vooral de ebstroom was zeer sterk, meer nog bij Oostenwind. Ongeveer 7 uren ebstroom en 5 uren vloed bij ca. 1m 80 hoogteverschil. Hierdoor was niets stabiel op de rivier, stroomrichting, diepte en mogelijke vaarrouten, de weersomstandigheden alles was veranderlijk. Bij de Hoornsche hoofden kon de stroom zeer sterk zijn en bij wind in tegengestelde richting gaf dat onberekenbare golven. Ook voor de Hellevoets hoofden kon het wild te keer gaan. Bij mist gaf dat extra problemen, maar mijn vader was een goede leermeester. Gelukkig ben ik nooit omgeslagen. De zeilvlet heeft mij oneindig veel genoegen, ontspanning en zelfvertrouwen gebracht, waarvoor ik mijn levenlang dankbaar ben gebleven. Alleen de herinneringen daaraan heeft me dikwijls door dieptepunten in mijn leven geholpen. In die tijd was er eigenlijk nog maar een die ook voor zijn plezier op de rivier zeilde, Joris Landheer, hij had een jol met een zeer hoge mast en was een echte zeilliefhebber. Verder was er nog Hans Hartman, die had een kano waar hij mee de rivier op ging. Hij kocht er al gauw een kleine motor bij die opzij werd bevestigd. Dat ging even goed, maar toen hij op een zondag met zijn meisje aan boord in de haven lag – er was altijd veel bekijks als er wat te zien was – en weg wilde varen, besloot de motor, ondanks een ontelbaar aantal rukken aan het startkoord, begeleid door de nodige krachttermen, geen kik te geven. Dat was Hans teveel en ‘s avonds werd motor met toebehoren vanaf het tweede hoofd aan het Haringvliet toevertrouwd – het was daar minstens 30 meter diep! Maar Hans en zijn vriend Jan Grumke hebben het er niet bij laten zitten. Ze kochten een grote kist waarin een auto was verzonden en besloten daarvan een waterfiets te maken, met twee fietsen er op en een schoepenrad als aandrijving. Ze mochten van mijn oom Koos van Beek de oude slachterij in de Molenstraat gebruiken grotendeels in de open lucht. Dat werd een feest! Iedereen mocht meehelpen. Met veel gezang, citroenjenever, de nodige moppen, bij het licht van carbidlampen, tussen de vele koeienstaarten die aan de wand en hingen, niet altijd nette liedjes en geïmproviseerde voordrachten nam de waterfiets langzaam vorm aan.

De waterfiets van Hans Hartman. In het dok een lichtschip.

De Hellevoetse meisjes

Na vele maanden was het zover dat het geheel op er onder tijdelijk aangebrachte assen met fietswielen in feestelijke optocht met luid gezang via Molenstraat, Haarlemmerstraat, marinebrug, Oostkade en kleine kanaal naar de koopvaardijhaven werd gereden en daar bij hoogwater te water werd gelaten. Na alle kinderziekten zoals gebroken kettingen en as van het schoepenrad, lekke drijvers, volgden vele verbeteringen, zoals een mastje met een zeiltje, een ankertje enz. Uiteindelijk werd bij mooi weer het Haringvliet bevaren, maar bij pech of harde wind moest Dubbelt ze dan met zijn motorsloep weer naar binnen slepen. Alles bijeengenomen was het een hele belevenis in een tijd dat Hellevoet reeds veel stiller was geworden. ’s Avonds kon je dan rustig op straat een kanon afschieten. In die tijd moesten we dan ook steeds meer ons eigen vermaak zoeken. Natuurlijk waren er nog steeds vele lieve Hellevoetse en Nieuw-Hellevoetse meisjes. Er was een dansclub van Rehhorst, waar ik lid van was, met jaarlijks een toneelavondje. We dansten in café de Pijper aan de Straatweg, even voorbij Huize Thea.

De dansclub van de heer Rehhorst.

Imitatiebier

Van de H.B.S. had ik natuurlijk veel huiswerk, maar er bleef nog veel vrije tijd over. We kwamen veel in het café van Lakens (vroeger café van Noort) in de Kerkstraat. Voornamelijk om te biljarten, kurken of Amerikanen. Soms ook tegen vreemden of bekenden meestal om een consumptie, dat dan extra spannend en een feest als gewonnen werd. Ook was er het café van van den Berg, op de hoek van de Peperstraat en de Westkade. Daar werd gebiljart en kaart gespeeld en kon je een glas portwijn krijgen voor 15 cent. Bets Slok hielp daar van den Berg. Ze heeft later nog jaren bij de familie Klop gewoond, in het voormalige huis van mijn grootouders op de Oostkade. Mijn ouders vonden dan cafébezoek eigenlijk niet zo goed, dus sloop je vanuit de Peperstraat snel om de hoek naar binnen. We kwamen ook wel in het café van Luyendijk naast het plantsoen aan de Glacisweg. Daar stond ook een biljart en dronken we veel imitatie, half bier half limonade. Ook draaiden Jo, Freek en ik op een mistige avond alle 24cm kanonnen op de wallen zo ver mogelijk schuin naar boven. Dat ging vrij gemakkelijk, terugdraaien ging veel moeilijker! Toen de volgende dag de mist was opgetrokken leek het wel of er een vlootaanval op Hellevoet had plaatsgevonden, tot grote ergernis van de marechaussees, die ze stuk voor stuk weer horizontaal moesten draaien. De wallen waren verboden terrein voor ons, dus gingen we daar altijd heen en werden vele malen door de marechaussees achtervolgd. Gegrepen zijn we nooit, maar Jo moest wel eens tussen het riet in het water vluchten, wat natuurlijk een nat modderig pak betekende.

Op de stenen beer, hoog boven de vest. Genomen met selftimer vanaf de wallen.

Koningsbolwerk

We waren in die tijd zeer lenig en waagden soms veel. We hadden ons aangeleerd om staande zeer snel over de stenen beer te lopen, die tussen het koningsbolwerk en de zeedijk naar de duinen dwars door de vest lag. Halverwege waren er gemene ijzeren stekels op aangebracht, een stuk of tien. Elk met vijf punten, vier opzij en één naar boven. Middenin was nog een houten schot met prikkeldraad er aan, maar ook daar wisten we razend snel overheen te komen. Zo snel dat de marechaussees die ons achtervolgden niet konden begrijpen dat wij, die rustig aan de andere kant op de muur zaten dezelfden konden zijn. We zagen ze dan overal braaf verder zoeken, maar natuurlijk zonder resultaat.

Staande over de stenen beer.

Je verzon van alles

Dan was daar de houtopslag van van Engelen naast de tonnenloods, tussen de vest en het Voornse kanaal. Daar lagen enorme stapels bekistinghout, waar je geweldig kon spelen en je verstoppen. Maar waar je ook vlotten van kon bouwen of schotten ervan als “zeil” kon benutten op de “geleende” pont van de genie, die onder een afdak in de vest, onder aan de wallen gemeerd lag. Dat ontaardde in een hele zeeslag in de vest, wat natuurlijk “iets” te ver ging. Politieagenten Duisterhof en Jan Haaien, de zoon van van Engelen, en de marechaussees verschenen en het werd een complete drijfjacht. In de houtopslag lagen echter ook vele ladders, die we als voorzorg aan beide zijden van de hoge omrastering hadden aangebracht, zodat we snel konden vluchten en ons tussen riet en braamstruiken konden verstoppen. Velen haalden die dag een nat pak, maar spannend en avontuurlijk was het wel geweest. Je verzon van alles om je niet te vervelen. Een grote baksteen werd keurig verpakt op de weg gelegd tussen het tramstation en de ijzeren brug en we verstopten ons. Daar kwam toevallig de jongere Joseph van Engelen op de fiets aan. Hij stapte af en gaf er wantrouwig een flinke schop tegen. Het deed zichtbaar pijn, daarbij indianengehuil uit de bosjes met daarna een woedende achtervolging, gelukkig voor ons zonder resultaat. Tijdens stormweer klommen Jo en ik in de hoge bomen, die achter de sluiswachterwoningen bij het kanaal stonden. Een belevenis waar ik nu nog angstdromen van kan krijgen, zoals we daar op grote hoogte heen en weer werden geslingerd, terwijl je naar beneden keek.

Op de riemen bij weinig wind.

IJsgang op het Haringvliet, gezicht vanaf 2e op 3e en 4e hoofd.

Eén van die oude Hellevoeters – deel 4

Marina de Bondt — Sun, 13 Sep 2009 08:13:12 +0000

Jeugdherinneringen van Willem J. van Beveren

Bij laag water gingen we onder het 2e hoofd, waar het water snel onderdoor stroomde, en liepen los balancerend over de smalle modderige ijzeren profielbalken. Het is altijd goed afgelopen – gelukkig – ook al konden we intussen zwemmen als ratten. We zwommen veel in het Voornse kanaal, tegenover het drijvende zwembad van de V.I.Z.. De badmeester vond ons soms maar brutaal, omdat we wel eens vlug van de duikplank gebruik maakten en jaagde ons dan met het nodige commentaar weg. Om ons te wreken hebben we toen de vlag gestreken die daar fier in de wind wapperde en er in plaats van een rol kippengaas in gehesen. lk heb zelden iemand zo kwaad zien worden. Als een razende sprong hij in een roeiboot en kwam aangeroeid. We hadden nauwelijks tijd wat kleren aan te trekken en op de fiets te vluchten, waarbij ik nog een flinke val maakte. Fiets kapot en een bloedende kin. Mijn vader zei altijd “Het kwaad straft zich zelve”!

Kees, Jo en Leen met naast de boot gevangen wilde eenden op Scheelhoek

De plaat van Scheelhoek

Als het extra laag water was gingen we met mijn vlet naar de zandbank van Scheelhoek, meestal bij oostenwind, die lag voor Stellendam. We zochten daar naar de overblijfselen van de ontplofte granaten die bij oefeningen vanuit Hellevoetsluis daar terecht waren gekomen. We vonden dan loden knikkers, koperen banden en de koperen tijddoppen, waarmee de ontploffingstijd was ingesteld. Alleen aan lood vonden we soms meer dan 20 kg. We verkochten het lood en de roodkoperen banden dan bij de vader van Freek Klop, die loodgieter was en ook op de Westzanddijk woonde. Van het geld kochten we dan in Den Briel luchtbuksen a 6 gulden per stuk. Nou, en toen maar schieten, maar waarop? We schoten vanuit een zinken dakje boven aan de achterzijde van het Bellenhuis op de Westzanddijk waarin Jo woonde. Eerst sneuvelde een paar ruiten van dakvensters, maar daar bleken mensen te wonen, want even later kwam politieagent Jan Haaien in de richting van het Bellenhuis. We konden nog net vlug naar de eerste etage afdalen, waar een woning leeg stond en we ons in een kast konden verstoppen tot de storm voorbij was! Natuurlijk wist men toch wel wie de schuldigen waren, dus moest mijn vader voor een nieuwe ruit betalen. Bij het politiebureau zat meestal iemand te vissen met een lange hengel van bamboe. Als aas werden levende krabben gebruikt, het ging meestal om bot, paling of spiering. Vanuit het dakraam van het Bellenhuis werd dan de dobber onder “vuur” genomen, waarna de man dan dacht dat er iemand met steentjes aan het gooien was. Na enige tijd werd hij dan zo kwaad dat hij achter elke boom en rondom het politiebureau ging zoeken naar de dader. Tenslotte ging hij dan maar weer verder met vissen, totdat we zijn blik met krab beschoten, net voordat hij zijn hand er in wilde steken. Het blik stond naast zijn vouwstoeltje op de kade! Tenslotte zette hij dan vlug het blik achterop zijn fiets en ging er vandoor, niet zonder dat het blik nog een paar maal getroffen werd. Wij vonden dat natuurlijk allemaal geweldig leuk, maar helemaal ongevaarlijk was het ook niet.

Half open kleding

Dan was er op het baantje vlak bij de brug een openbaar ijzeren urinoir, zo een met links en rechts een separate standplaats, aan de waterkant was de ingang. We konden het net halen met onze windbuksen en als er iemand in ging openden we het vuur, één laden, één schieten. Ook daar begreep niemand wat er aan de hand was en werd met half open kleding druk naar stenengooiers gezocht. In de peeentijd, als de suikerbieten geoogst werden, holden we die uit en sneden er een soort doodskop van met een kaars erin en hingen die dan ‘s avonds tussen de rododendrons in het plantsoen aan de Glacisweg. Als de Hellevoetse meisjes dan voorbijkwamen begonnen we te grommen, waarop ze gillend de benen namen.

Leen en ik in de vlet voor Rockanje.

Hinderibben

Met de vlet voeren we dikwijls met ebtij naar de Voornse duinen en tot voor het groene strand, waar de zandbank “Hinderibben” lag. Soms lagen daar ook zeehonden en op de gedeelten die meestal droog bleven waren veel nesten van zeevogels. Je kon daar heerlijk vrij en avontuurlijk rondzwerven en hopen dat je iets bijzonders vond wat aangespoeld was. We namen ook wel eens een paar aardige meisjes mee van het strand voor Rockanje, daar was in de zomer volop strandleven! We moesten echter steeds op het weer letten, want als je door storm werd overvallen was de rivier en het zeegat behoorlijk gevaarlijk. Het is gelukkig altijd goed gegaan, al kregen we wel eens een flinke golf in de boot!Vanuit de zeedijk liepen we vaak over de slikken naar de punt van de Hellevoetse duinen. Op die slikken waren ook hardere gedeelten waar we nog veel geheel loden geweerkogels vonden, waarschijnlijk nog uit de Franse tijd. Verder ging het dan langs het strand of door de duinen naar het Pompstation van de waterleiding en dan naar de Rondewei en het strand van Rockanje, dan verder naar het Groene strand en dan door de duinen naar het Brede water, waar vele zeldzame vogels hun nesten hadden en waar een heerlijke geur van duinplanten hing – we hadden geen vergunning om daar te komen – dat maakte het extra spannend, want je kon elk ogenblik een koddebeier tegenkomen.

Kees, Jo en Leen met naast de boot gevangen wilde eenden op Scheelhoek.

Paasseduinen

In de ingang van de Hellevoetse duinen lag later een van de lopen van de grote kanonnen van Hellevoetsluis, bijna op het hoogste punt. Een tweede loop lag op het strand aan de voet van het duin, ongeveer 60 meter rechts van de ingang en langs een prikkeldraadhek. Mogelijk in de buurt van de strandtent, die er nu staat. Mijn vrienden, Freek Klop en Jo van de Breevaart hebben er veel moeite voor gedaan om die kanonlopen weer terug te laten brengen naar Hellevoet, als historisch aandenken! In 1986 is Freek Klop, een rasechte Hellevoeter gestorven. Ik hoop dat het later alsnog zal gelukken, ik meen dat het de moeite waard is. Onderaan het einde van de zeedijk, vlak voor de duinen, lag het huisje van Huib de Hennik, waar je voor een paar centen limonade en snoep kon kopen. Strandtenten kwamen er pas veel later. Met 2e Paasdag gingen veel Hellevoeters naar de duinen – zgn. Paasseduinen. Dan stonden daar veel handkarren met snoep-, drink- en eetwaren en was het er gezellig druk, maar nog te koud om te zwemmen! In de zomer zwommen we voor het strand, waar dikwijls een sterke stroom liep. Je liet je dan meedrijven en liep later langs het strand terug, of je hield je vast aan een van tonnen of boeien die daar verankerd waren.

Land van Paling

Veel speelden we ook op het land van Paling, dat lag langs de vest vanachter café Paling, tegenover de kippenbrug, en in de richting van het Haringvliet. Er langs lag de bunkerkolenopslag van van Engelen met er naast een standplaats voor woonwagens voor zigeuners. Als het gras er hoog was kon je er van alles spelen, je werd er niet gestoord, want ook daar mocht je eigenlijk niet komen. Mijn vader had ook een heel klein roeibootje gekocht om mee te vissen. Het had een visbun in het midden om de gevangen vis levend te houden. Daarmee gingen we dan peuren naar paling, meestal achter het mijnengebouw, aan de kant van het Haringvliet. Ik herinner me dat ik daar op een avond alleen was en steeds maar mooie palingen ving, maar … met de schemering kwamen duizenden muggen uit de rietgorzen, die me regelrecht aanvielen. Ik had nog een korte broek en blote knieën, en ik smaakte blijkbaar prima. Er bleef me niets anders over dan zover mogelijk van de kant en in de ebstroom te vluchten, maar niet voordat ik vol met muggenbeten zat! Maar de paling smaakte later geweldig. Een enkele keer visten we ook wel met lange lijnen, elk met 50 haken eraan. Daarmee ving je dan van alles. Veel tong, schol en paling. Je moest ze met een kleine boei erop een paar uur bij dood tij laten liggen. Met dat kleine bootje, het stak maar net boven water, voeren Jo en ik op een mooie dag en bij zeer laag water met het staartje van het ebtij naar scheelhoek om naar lood en koper te zoeken (van de ontplofte granaten) en later met de vloed en wat wind weer terug naar de Hellevoetse haven. Mijn vader had met de verrekijker vanuit zijn loodskantoor het hele avontuur gevolgd en vond dat ik dat maar geen tweede keer moest doen. Kort daarna kreeg ik mijn zeilvlet – prima vader!

Wolf!

In de winter gingen we natuurlijk op het ijs, zo vlug dat kon. De vest was prachtig om op te schaatsen, grote delen lagen uit de wind. Bij de Brielse brug was dan al vlug een tent op het ijs met hete anijsmelk en polkabrokken en op den duur was het ijs dik genoeg dat je ook onder de Brielse brug door kon rijden. Maar voordat het ijs dik genoeg was om er over te lopen kropen wij, op ons buik, over de dunne glasheldere laag ijs van de vest. Eronder kon je dan, net als in een aquarium, allerlei planten, visjes en torretjes zien bewegen, vooral als de zon scheen was dat reuze boeiend! We moesten echter ver van elkaar blijven om er niet samen door te zakken, want het ijs scheurde soms onder je neus. Zelfs onze hond “Wolf”, die er ook bij wilde zijn, moesten we om die reden wegjagen. Op de barakkensloot werd in de schoolpausen veel ijssiegetaaid. Viel je erin dan zong iedereen in koor: Dat komt van je ijssietaaien, sila hoho sila ho! Op de vest schaatsten we dikwijls met een hele rij jongens naast of achter elkaar. Dan begon het ijs te golven en hoorde je het naar alle kanten scheuren. Gelukkig is het altijd goed gegaan, maar spannend was het wel. De havens slibden telkens weer aan en moesten dan uitgebaggerd worden. Ik hoor nog de baggermolen in de marinehaven aan het werk. Snoerstrakke staaldraden op Oost- en Westkade tussen de meerpalen (oude kanonnen) waartussen het grommende monster zich heen en weer trok en daarbij de ernaast liggende modderbakken volklotste, daarbij luid kreunend! De volle bakken werden dan door een sleepbootje naar het midden van de rivier gesleept. Dan werden de bodemkleppen geopend en zag je (meestal vanaf het tweede havenhoofd), de bak aarzelend naar boven komen. Steeds weer een boeiend gezicht! Ook werd er gebaggerd in de binnenhaven, bijv. achter het politiebureau, waar ook de schokker van mijn grootvader vroeger lag. Dat gebeurde echter nog met de hand door Versluis en zijn twee zonen en wel met een soort schep aan een lange houten steel, die met een staaldraad en een handlier door de modder en in de kleine bak getrokken werd, waarbij zeer aanmoedigende woorden vielen, niet voor herhaling vatbaar!

Mijn vader met Wolf op het Baantje.

Eén van die oude Hellevoeters – deel 5

Marina de Bondt — Sun, 13 Sep 2009 08:12:43 +0000

Jeugdherinneringen van Willem J. van Beveren

Nadat mijn vader uit Rotterdam weer naar Hellevoetsluis was overgeplaatst werd hij schipper op de zogenaamde afhaalbotter van het Loodswezen en later gedelegeerde van het loodswezen. Dat was een stalen botter met een grootzeil en fok, een boegspriet, twee zijzwaarden en een hulp Kromhout dieselmotor met gloeikoppen. Voordat gestart kon worden moesten de koppen met steekvlammen heet gestookt worden! Als jongen mocht ik dan dikwijls meevaren en ook zelf sturen. Veelal voeren we met de ebstroom naar buiten in het Goereesche gat, tot bij de vuurtoren van Ouddorp en gingen daar voor anker en wachtten daar op de zeeschepen, die meestal van Dordrecht kwamen. Bij Hellevoetsluis werd de binnenloods dan van boord gezet op de motorsloep van Dubbelt, die meteen de buitenloods had meegebracht vanaf de havenhoofden. Altijd weer spannend om te zien, vooral bij slecht weer!

De s.s. Rotterdam, voorheen Zeemeeuw.

Met verlof uit Curaçao

Buitengaats werd de buitenloods dan op de riemen met een jol van boord gehaald, wat vooral in de winter bij slecht weer of mist vaak een gevaarlijke operatie was. De botter kon geweldig slingeren, maar gelukkig had ik geen last van zeeziekte en was het voor mij steeds weer een spannende belevenis. Alles ging nog zonder radar, maar mijn vader was op de rivier opgegroeid en vond altijd de weg. Zelfs tijdens de overstromingsramp van 1953, toen hij reeds gepensioneerd was, maar werd opgeroepen om in de Sneeuwschoen wateren de hoog nodige verlichting en betonning weer aan te brengen, die grotendee1s verdwenen was. Toevallig was ik in die tijd in Holland, met verlof uit Curaçao, en kon ik meevaren. Eerst vanuit Rotterdam naar Hellevoetsluis, door het Voornse kanaal om tonnen, kettingen en ankerstenen op te halen met het s.s. Rotterdam, waarop hij gezagvoerder was geweest. Aan de Oostzijde van het kanaal stond alles onder water. In het geheel waren in Nederland c.a. 2000 mensen verdronken en massas vee. Op de grote rivieren dreef van alles, dood vee, meubels, enz. Je keek vanaf het schip door grote gaten in de dijken in de overstroomde polders, waar de boerderijen tot aan de daken onder water stonden. Een enorme ramp!

Baggermolen en modderbak in bedrijf voor het loodskantoor.

Lege modderbak op weg terug naar de haven.

Het Deltaplan

Hierna werd besloten het Deltaplan uit te voeren, waardoor het Haringvliet een soort zoetwater -stuwmeer zou worden. Mijn grootvader, Willem van Beveren, die op de Oostkade 24 woonde, was ca. 1873 naar Hellevoetsluis gekomen. Elke zondag gingen daar alle familieleden uit de buurt met hun kinderen op visite. Mijn grootvader zat in de voorkamer op een grote leunstoel bij het raam, op de eerste verdieping, en had van daaruit een goede blik op alles wat zich in de haven afspeelde. Wij kinderen verzonnen alle moge1ijke spelletjes en grapjes. Het was altijd weer een gezellige bijeenkomst en een centraal punt voor de hele familie, vele jaren. In 1940 stierf mijn grootvader met 93 jaren. In 1932, na vijf jaren, haalde ik mijn diploma van de vijfjarige H.B.S.-B in Den Briel en ging daarna naar de M.T.S: in Rotterdam op de Consigne, in de Academie van Beeldende Kunsten en Technische Wetenschappen, naast de toenmalige Passage.

Modderbad voor de haven van Stellendam

Frans Spuijbroek

De enige ‘snelle’ verbinding was met de stoomtram van de R.T.M. en dat betekende dat ik iedere morgen om half zeven in de eerste tram naar Rotterdam moest zitten. De stoomveerboot, de Minister van der Sleyden bracht dan eerst vele boeren en boerinnen uit Flakkee en een massa koeien en paarden voor de veemarkt in Rotterdam. Ook de Heer Schippers uit Hellevoetsluis ging altijd mee, hij verzorgde allerlei bestellingen voor Hellevoet en omgeving. De reis naar Rotterdam duurde 11/2 uur, er werd 13x gestopt. De verlichting bestond uit petroleumlampen, die veel roet en weinig licht gaven. Het spoor was smal, waardoor de wagons flink schokten en schommelden, maar ik moest die tijd benutten om huiswerk te bestuderen! In Rotterdam aangekomen in de Rozenstraat, moest ik eerst nog over de Maasbruggen naar de Coolsingel lopen en was dan een half uur na het begin van de lessen present. Om 5 uur ging er weer een tram terug. Half zeven in Hellevoet, 1 uur eten, 8 uur naar buiten, 10 uur of later beginnen met dikwijls veel huiswerk en daardoor vaak heel laat in bed! Gelukkig had ik op vrije dagen dan mijn zeilvlet en liet ik me heerlijk met de stroom mee voeren tot ver naar buiten, naar het groene strand en de zandbanken. In die tijd reisde ook Frans Spuijbroek veel met de tram naar Rotterdam, naar de Academie. Van zijn hand heb ik nog een paar etsen van Hellevoet die zo nauwkeurig zijn als fotografieën en die ik met plezier steeds weer bewonder. Maar ja, wie herinnert zich nog welke planken in het derde hoofd ontbraken, of wie de Heer Eradus was die daar voorbij loopt, en wie die twee kleine figuurtjes daar op het tweede hoofd zijn, Jo en ik. Eeuwig jammer dat die houten havenhoofden er niet meer zijn. De getijden en de kanonnen en de stoommachines van het dok, maar gelukkig is er nog veel van de oude vesting bewaard gebleven! Er is reeds veel geschreven over het oude Hellevoet en een ieder is daar niet in gelijke omstandigheden opgegroeid, maar ik hoop dat deze greep uit mijn jeugdherinneringen er mede toe kan bijdragen om de sfeer te kunnen aanvoelen, die bestond in een tijd die tot de gelukkigste van ons leven behoorde!

Op de bank op het 2e Hoofd, links Freek Klop, rechts Jan Kerkhoven.

Schaatsen op de Vest nabij de Brielse brug. Links de tent met hete anijsmelk en banken om schaatsen aan te binden.

De Koopvaardijhaven met schepen en lichtboeien voor de betonning. Bij ijsgang werden lange ijsboeien uitgelegd die minder beschadigd werden maar geen licht gaven.

Willem J. van Beveren, januari 1989