De vestingsteden Brielle en Hellevoetsluis en de verdedigingslinie tussen beide plaatsen kenden verschillende ‘staten’. Zo was er bijvoorbeeld een staat van vrede, een staat van paraatheid, een staat van verdediging, een staat van oorlog en een staat van beleg. Voor elke ‘staat’ gold een andere mate van alertheid, een verschillende ‘alarmfase’ zoals we tegenwoordig zouden zeggen. Het projectenprogramma Voorne in Alle Staten wil de komende vier jaren met name deze verschillende ‘staten’ gebruiken als inspiratiebron voor veelzijdige en vernieuwende cultuurprojecten en initiatieven. De historie van de Linie van Voorne, en de weerslag daarvan in de landschap van het eiland vormen het inhoudelijke fundament voor de verschillende cultuuruitingen.
‘Een vesting in alle staten’, recent voltooid historisch onderzoek van Jan C. H. Jansen (bronnenonderzoek en tekst) en Anja Pieké (eindredactie en illustraties), beschrijft de verdedigingswerken Hellevoetsluis en de Linie van Voorne in de verschillende tijdvakken van onze geschiedenis. Het onderzoek vormt een bron van inspiratie voor verschillende cultuurprojecten, evenementen en cultuureducatieve trajecten.
Het boek ‘Een vesting in Alle Staten’ is aan te vragen via deze site.
Brielle en Hellevoetsluis, de twee vestingen van Voorne, zijn cultuurhistorisch op tal van manieren met elkaar verbonden. Geografisch is er de oude Rijksstraatweg dwars door het eiland Voorne, aangelegd door Jan Blanken Jansz.. Daarvoor waren er de trekvaart en het karrenpad waarmee mensen en goederen tussen de beide vestingen en langs de dorpen Vierpolders en Nieuwenhoorn heen en weer werden gebracht. Uit 1781 dateert een bewaard gebleven ‘ORDONNATIE op het VEER ofte de WAGEN VRAGT tusschen de Stad BRIEL en de Fortresse HELVOETSLUIS’.
De beide vestingen waren de belangrijkste bolwerken in de Linie van Voorne, een geografische verdedigingslijn, met vestingen, forten, sterkten, batterijen en een imposant inundatiegebied. Er leven nog eilanders die de verwoestende werking van de zoute inundatie aan den lijve hebben ondervonden en er over kunnen verhalen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de Linie van Voorne door de bezetter versterkt met bunkers waarvan vele tot aan de dag van vandaag in het groene hart van Voorne zichtbaar zijn. Vanaf de Stenen Baak te Den Briel tot aan de vesting van Hellevoetsluis herinneren ook de sterkte aan de Penserdijk (Vierpolders) en het fort aan de Noorddijk (Nieuwenhoorn) nog aan de Linie van Voorne. Beide zijn gelegen aan de Rijksstraatweg die het eiland Voorne doorkruist. Officieel heet de Linie van Voorne sinds 1874: ‘De stelling van de monden der Maas en van het Haringvliet’.
De Linie van Voorne in beeld. Het inundatiegebied is het gearceerde gedeelte. Aan de overkant van het Haringvliet loopt de linie door in Havenhoofd, Goedereede en Ouddorp-Haven.
