MIDDELHOEK. Een artistieke familie

MIDDELHOEK. Een artistieke familie.

Door: Marijke Holtrop (hoofd Historisch Museum Den Briel)

Beurtschip aan de kade van Brielle (ollectie Historisch Museum Den Briel; inv nr 3996)In de hiernavolgende vertelling is dankbaar gebruik gemaakt van: Jan Middelhoek sr. De geschiedenis van de Familie Middelhoek deel I t/m V, Rotterdam 1978-1983.

De geschiedenis van de familie Middelhoek begint wanneer Pieter Middelhoek (1692-1736) trouwt met Machteltje Huigen Booij (1686-1775). Het echtpaar zorgt voor vier geslachten Middelhoek: Huig (’s Gravendeel), Pieter (Mijnsherenland, later Barendrecht), Abraham (Klaaswaal, later Zwijndrecht en Brielle) en Maarten.

In het kader van de tentoonstelling (in 2007 in het Historisch Museum Den Briel) wordt in het hiernavolgende voornamelijk verteld over de geschiedenis van dìe tak van de familie Middelhoek waarvan de familieleden een relatie hadden of nog hebben met Brielle.

De Brielse tak van de familie Middelhoek stamt af van het geslacht Abraham Middelhoek uit Klaaswaal. De beroepstakken waarin de nazaten van het geslacht Middelhoek uit Klaaswaal werkzaam waren zijn -evenals hun interesses- grofweg in drie groepen onder te verdelen: 1) onderwijzers en onderwijzeressen, 2) wis- en natuurkundigen en 3) beeldend kunstenaars, architecten en beoefenaars van de kunstnijverheid.

We schrijven midden 19de eeuw. In 1837 wordt Martinus Leonardus geboren als zoon van wagenmaker Abraham Middelhoek (1800-1884) en Trijntje Blanke (1804-1859). Martinus Leonardus Middelhoek (1837-1933) trouwt in 1867 met Adriaantje van Prooijen (1849-?). Ze krijgen zeven kinderen waarvan de tweede, zoon Abraham, in 1869 wordt geboren. Abraham schilderde en tekende niet onverdienstelijk.

Abrahams eerste echtgenote is Barbera Stoop (1871-1915). Uit dit huwelijk worden 12 kinderen geboren:

  1. Adriana  (1894-1983)
  2. Servaas (1896-1966)
  3. Martinus Leonardus (1898-1986)
  4. Jan (1900-1990 )
  5. Dingena (1902-overleden)
  6. Maaike Trijntje (1904-1904)
  7. Nicolaas  (1905-1905)
  8. Abraham (1905-1905)
  9. Nicolaas (1906-1906)
  10. Abraham (1906-1968)
  11. Cornelia (1908-2001
  12. Maaike Trijntje (1909-2003)

Adriana (1894-1983) Middelhoek trouwde in 1920 met Johan Michiel van de Stelt. Zij kregen vier kinderen. Zowel Adriana als de dochters Barbera en Elisabeth Maria maakten wandkleden.

Servaas Middelhoek (1896-1894) huwde met Neeltje Koppenol van Naaldwijk in 1921. Sevaas begon zijn loopbaan als timmerman en bracht het tot leraar aan de ambachtsschool in Brielle. Hij tekende en schilderde verdienstelijk; met name het interieur van de Sint-Catharijnekerk in Brielle maar ook de uitbeelding van dieren hadden zijn voorkeur.

Het huwelijk bracht zes kinderen voort:

-         Abraham (1923-), Bram genoemd, die een belangrijk architect werd en onder meer betrokken was bij de bouw van de Nederlandse paviljoens op de wereld-tentoonstelling van Montreal in 1964. Abraham Middelhoek woont in Rhoon.

-         Di(r)ck (1926-2001). Zijn werkterrein lag in het Tropenmuseum in  Amsterdam; daarnaast genoot hij grote bekendheid als een zeer bekwaam ivoor- en beensnijder.

-         Elisabeth (geb. 1928)

-         Barbera (geb. 1930)

-         Johanna Maria (geb. 1933)

-         Emma Wilhelmina Theressia (geb. 1935). Haar oom Martinus Middelhoek portretteerde haar meerdere portretten, onder meer in aquarel (nr. 12).

Martinus Leonardus Middelhoek (1898-1986) werd geboren in Zwijndrecht. In 1923 trouwde hij met Cornelia Los. Martinus begon -net als zijn broer Servaas- als timmerman maar al in 1912 ontving hij de akte van bekwaamheid voor het geven van onderwijs in het rechtlijnig tekenen en het bouwkundig tekenen. Martinus mocht al snel de naam van kunstschilder dragen. In 1982 ontving hij een koninklijke onderscheiding.

Gezicht op Brielle met de St. Catharijnekerk en stadhuis (Collectie Historisch Museum Den Briel; inv nr 4520)Martinus schilderde niet alleen in olieverf; hij aquarelleerde, tekende en etste. Alle soorten van dragers werden als tekenpapier gebruikt, bijvoorbeeld de achterkant van behang. Zijn nagelaten oeuvre is omvangrijk. Buitengewoon bijzonder zijn de schetsboeken met studietekeningen en voorstudies voor zijn latere schilderijen. Het Historisch Museum Den Briel heeft er een aantal van voor de collectie weten te verwerven. Niet alleen het Historisch Museum Den Briel bezit een groot aantal kunstwerken van Martinus, ook het Streekarchief Voorne, Putten en Rozenburg beheert een groot aantal werken van Middelhoek. Daarnaast bevinden zich vele Middelhoeken in particuliere (Brielse) collecties.

Martinus en Cornelia kregen twee zonen:

-         Abraham (1928-2001), evenals zijn neef Bram genoemd, die bouwkundig ingenieur werd en

-         Pieter (1930-2004), kunstschilder.

Pieter doorliep de HBS van Brielle en vertrok naar Rotterdam waar hij de Akademie voor Beeldende Kunsten volgde. Daarna doorliep hij met succes de opleiding aan de Koninklijke Akademie voor Beeldende Kunsten te Den Haag. Hij behaalde zijn akte MO tekenen en schilderen A en B. Zijn leermeesters waren onder anderen Co Westerik en Wim Zwiers. Middelhoek maakte studiereizen naar Duitsland, Frankrijk, Oostenrijk en Zuid-Europa. Altijd keerde hij terug naar zijn geliefde Brielle waar hij in 2004 overleed.

Het werk van Piet omvat portretten, landschappen, stillevens en abstracte composities en zijn in verschillende technieken vervaardigd zoals olieverf, aquarel, grafiek en pen.

Waren zijn vroege werken vooral figuratief, zijn latere werken vertonen abstract-expressionistische composities. Tijdens zijn latere leven volleerde hij zich in de vervaardiging van monotypes: unieke werken op papier, vervaardigd in een combinatie van olieverf met de druktechniek. Middelhoek liet zijn bezittingen na aan de Catharijnekerk te Brielle. Voor de collectie van het Historisch Museum Den Briel liet hij vier portretten na aan de Vereniging Vrienden van het Historisch Museum Den Briel. Werken uit Pieters atelier werden mei 2004 geveild bij het Vendue Notarishuis Rotterdam. Zowel het museum als het Streekarchief Voorne, Putten en Rozenburg wist een aantal werken voor Brielle te behouden.

Gezicht op Brielle (Collectie Historisch Museum Den Briel; inv nr 4397)

Noch Abraham noch Pieter kregen kinderen.

Jan Middelhoek (1900-1990) trouwde in 1927 met Neeltje de Jong. Jan beschreef  in vijf delen de geschiedenis van de geslachten Middelhoek, het laatste deel in 1983. Jan en Neeltje kregen zes kinderen: Abraham, Simon, Servaas, Jan, Barbera Alida en Alida Barbera.

De zonen waren werkzaam als wis- en natuurkundigen; de dochters als onderwijzeres.

Dingena Middelhoek (1902-overleden) trouwde in 1931 met Gerke Jacob Nieuwland. Het echtpaar kreeg vijf zonen:Gerke Yke (vliegtuigbouw-, wis- en natuurkundige), Abraham (werktuigbouwkundige), Rienk (leraar Hogere Zeevaartschool), Johan Adriaan, die slechts een jaar oud werd, en Ruurd Pier (bouwkundige).

Maaike Trijntje (1 februari 1904-4 februari 1904)

Nicolaas (5 januari 1905-21 januari 1905)

Abraham (5 januari 1905-21 januari 1905)

Nicolaas (28 februari 1906-3 maart 1906)

Abraham (28 februari 1906-juli 1968) begon als huisschilder en maakte carrière als leraar en directeur van de Kunstnijverheidsschool in Enschede. Hij schilderde, ontwierp kerkramen en bracht muurschilderingen aan.

Cornelia (1908-2001) trouwde Andries de Zeeuw. Zij kregen zeven kinderen: Andries, Abraham, Barbera Ansje, Henk, Martinus Leonardus, Cornelis en Jan Servaas.

Na de dood van Barbera Stoop in 1915 trouwde Abraham met Lena Stoop. Hij nam haar zoon Arnoldus als eigen zoon aan. Het echtpaar kreeg in 1920 een dochter, Elisabeth. Elisabeth trouwde met Antoon de Klerk en kreeg met hem vijf kinderen. Het gezin vestigde zich in Zuid afrika.

Na de dood van Lena trouwde Abraham met Johanna Maria Los (1873-1953). Uit dit huwelijk kwamen geen kinderen voort.

Abraham overleed in 1967.

Naschrift

De familie Middelhoek kan met recht een artistieke familie worden genoemd. Het begon met vader Abraham die zijn artistieke kwaliteiten overdroeg aan zijn kinderen en kleinkinderen.

Enkele van zijn kleinkinderen werden landelijk bekend.

Abraham Middelhoek, de architect die de Nederlandse paviljoens ontwierp voor de wereldtentoonstelling van 1964 en daarnaast voor de stad Rotterdam belangrijke bouwwerken ontwierp. Martinus Middelhoek die –soms heel schetsmatig dan weer uiterst  gedetailleerd- tekende, etste en schilderde: portretten, stadsgezichten, landschappen. Met vaak die ferme signatuur in het rood: M.L. Middelhoek.

Piet Middelhoek was een professioneel kunstenaar. Hij had  bewust gekozen voor het vak van beeldend kunstenaar. Hij maakte werken op bestelling, ook voor particulieren, en werd opgenomen in de Beeldende Kunstenaars Regeling van de gemeente Brielle. In zijn beginperiode diende zijn vader Martinus hem als voorbeeld en zien we ook Pieter in het rood signeren. Later veranderde zijn signatuur van kleur en plaats. Een enkele maal hebben vader en zoon gezamenlijk geëxposeerd.

Daar waar Martinus Middelhoek bleef vasthouden aan figuratieve en herkenbare uitbeeldingen van onderwerpen uit zijn omgeving, ontwikkelde Pieter zich tot een kunstenaar die in het buitenland inspiratie opdeed en nog weer later koos voor de vervaardiging van abstracte werken en monotypes.

Het zijn echter met name de portretten, de stadsgezichten en de landschappen van Brielle en omgeving van zowel vader Martinus als zoon Pieter Middelhoek die de huidige en toekomstige generaties inzicht kunnen geven in de geschiedenis van Brielle.

Gezicht op Brielle (Collectie Historisch Museum Den Briel; inv nr 4398)Portret Martinus Middelhoek (Collectie Historisch Museum Den Briel; inv nr 4411)