MIDDELHOEK. Een artistieke familie

MIDDELHOEK. Een artistieke familie.

Door: Marijke Holtrop (hoofd Historisch Museum Den Briel)

Beurtschip aan de kade van Brielle (ollectie Historisch Museum Den Briel; inv nr 3996)In de hiernavolgende vertelling is dankbaar gebruik gemaakt van: Jan Middelhoek sr. De geschiedenis van de Familie Middelhoek deel I t/m V, Rotterdam 1978-1983.

De geschiedenis van de familie Middelhoek begint wanneer Pieter Middelhoek (1692-1736) trouwt met Machteltje Huigen Booij (1686-1775). Het echtpaar zorgt voor vier geslachten Middelhoek: Huig (’s Gravendeel), Pieter (Mijnsherenland, later Barendrecht), Abraham (Klaaswaal, later Zwijndrecht en Brielle) en Maarten.

In het kader van de tentoonstelling (in 2007 in het Historisch Museum Den Briel) wordt in het hiernavolgende voornamelijk verteld over de geschiedenis van dìe tak van de familie Middelhoek waarvan de familieleden een relatie hadden of nog hebben met Brielle.

De Brielse tak van de familie Middelhoek stamt af van het geslacht Abraham Middelhoek uit Klaaswaal. De beroepstakken waarin de nazaten van het geslacht Middelhoek uit Klaaswaal werkzaam waren zijn -evenals hun interesses- grofweg in drie groepen onder te verdelen: 1) onderwijzers en onderwijzeressen, 2) wis- en natuurkundigen en 3) beeldend kunstenaars, architecten en beoefenaars van de kunstnijverheid.

We schrijven midden 19de eeuw. In 1837 wordt Martinus Leonardus geboren als zoon van wagenmaker Abraham Middelhoek (1800-1884) en Trijntje Blanke (1804-1859). Martinus Leonardus Middelhoek (1837-1933) trouwt in 1867 met Adriaantje van Prooijen (1849-?). Ze krijgen zeven kinderen waarvan de tweede, zoon Abraham, in 1869 wordt geboren. Abraham schilderde en tekende niet onverdienstelijk.

Abrahams eerste echtgenote is Barbera Stoop (1871-1915). Uit dit huwelijk worden 12 kinderen geboren:

  1. Adriana  (1894-1983)
  2. Servaas (1896-1966)
  3. Martinus Leonardus (1898-1986)
  4. Jan (1900-1990 )
  5. Dingena (1902-overleden)
  6. Maaike Trijntje (1904-1904)
  7. Nicolaas  (1905-1905)
  8. Abraham (1905-1905)
  9. Nicolaas (1906-1906)
  10. Abraham (1906-1968)
  11. Cornelia (1908-2001
  12. Maaike Trijntje (1909-2003)

Adriana (1894-1983) Middelhoek trouwde in 1920 met Johan Michiel van de Stelt. Zij kregen vier kinderen. Zowel Adriana als de dochters Barbera en Elisabeth Maria maakten wandkleden.

Servaas Middelhoek (1896-1894) huwde met Neeltje Koppenol van Naaldwijk in 1921. Sevaas begon zijn loopbaan als timmerman en bracht het tot leraar aan de ambachtsschool in Brielle. Hij tekende en schilderde verdienstelijk; met name het interieur van de Sint-Catharijnekerk in Brielle maar ook de uitbeelding van dieren hadden zijn voorkeur.

Het huwelijk bracht zes kinderen voort:

-         Abraham (1923-), Bram genoemd, die een belangrijk architect werd en onder meer betrokken was bij de bouw van de Nederlandse paviljoens op de wereld-tentoonstelling van Montreal in 1964. Abraham Middelhoek woont in Rhoon.

-         Di(r)ck (1926-2001). Zijn werkterrein lag in het Tropenmuseum in  Amsterdam; daarnaast genoot hij grote bekendheid als een zeer bekwaam ivoor- en beensnijder.

-         Elisabeth (geb. 1928)

-         Barbera (geb. 1930)

-         Johanna Maria (geb. 1933)

-         Emma Wilhelmina Theressia (geb. 1935). Haar oom Martinus Middelhoek portretteerde haar meerdere portretten, onder meer in aquarel (nr. 12).

Martinus Leonardus Middelhoek (1898-1986) werd geboren in Zwijndrecht. In 1923 trouwde hij met Cornelia Los. Martinus begon -net als zijn broer Servaas- als timmerman maar al in 1912 ontving hij de akte van bekwaamheid voor het geven van onderwijs in het rechtlijnig tekenen en het bouwkundig tekenen. Martinus mocht al snel de naam van kunstschilder dragen. In 1982 ontving hij een koninklijke onderscheiding.

Gezicht op Brielle met de St. Catharijnekerk en stadhuis (Collectie Historisch Museum Den Briel; inv nr 4520)Martinus schilderde niet alleen in olieverf; hij aquarelleerde, tekende en etste. Alle soorten van dragers werden als tekenpapier gebruikt, bijvoorbeeld de achterkant van behang. Zijn nagelaten oeuvre is omvangrijk. Buitengewoon bijzonder zijn de schetsboeken met studietekeningen en voorstudies voor zijn latere schilderijen. Het Historisch Museum Den Briel heeft er een aantal van voor de collectie weten te verwerven. Niet alleen het Historisch Museum Den Briel bezit een groot aantal kunstwerken van Martinus, ook het Streekarchief Voorne, Putten en Rozenburg beheert een groot aantal werken van Middelhoek. Daarnaast bevinden zich vele Middelhoeken in particuliere (Brielse) collecties.

Martinus en Cornelia kregen twee zonen:

-         Abraham (1928-2001), evenals zijn neef Bram genoemd, die bouwkundig ingenieur werd en

-         Pieter (1930-2004), kunstschilder.

Pieter doorliep de HBS van Brielle en vertrok naar Rotterdam waar hij de Akademie voor Beeldende Kunsten volgde. Daarna doorliep hij met succes de opleiding aan de Koninklijke Akademie voor Beeldende Kunsten te Den Haag. Hij behaalde zijn akte MO tekenen en schilderen A en B. Zijn leermeesters waren onder anderen Co Westerik en Wim Zwiers. Middelhoek maakte studiereizen naar Duitsland, Frankrijk, Oostenrijk en Zuid-Europa. Altijd keerde hij terug naar zijn geliefde Brielle waar hij in 2004 overleed.

Het werk van Piet omvat portretten, landschappen, stillevens en abstracte composities en zijn in verschillende technieken vervaardigd zoals olieverf, aquarel, grafiek en pen.

Waren zijn vroege werken vooral figuratief, zijn latere werken vertonen abstract-expressionistische composities. Tijdens zijn latere leven volleerde hij zich in de vervaardiging van monotypes: unieke werken op papier, vervaardigd in een combinatie van olieverf met de druktechniek. Middelhoek liet zijn bezittingen na aan de Catharijnekerk te Brielle. Voor de collectie van het Historisch Museum Den Briel liet hij vier portretten na aan de Vereniging Vrienden van het Historisch Museum Den Briel. Werken uit Pieters atelier werden mei 2004 geveild bij het Vendue Notarishuis Rotterdam. Zowel het museum als het Streekarchief Voorne, Putten en Rozenburg wist een aantal werken voor Brielle te behouden.

Gezicht op Brielle (Collectie Historisch Museum Den Briel; inv nr 4397)

Noch Abraham noch Pieter kregen kinderen.

Jan Middelhoek (1900-1990) trouwde in 1927 met Neeltje de Jong. Jan beschreef  in vijf delen de geschiedenis van de geslachten Middelhoek, het laatste deel in 1983. Jan en Neeltje kregen zes kinderen: Abraham, Simon, Servaas, Jan, Barbera Alida en Alida Barbera.

De zonen waren werkzaam als wis- en natuurkundigen; de dochters als onderwijzeres.

Dingena Middelhoek (1902-overleden) trouwde in 1931 met Gerke Jacob Nieuwland. Het echtpaar kreeg vijf zonen:Gerke Yke (vliegtuigbouw-, wis- en natuurkundige), Abraham (werktuigbouwkundige), Rienk (leraar Hogere Zeevaartschool), Johan Adriaan, die slechts een jaar oud werd, en Ruurd Pier (bouwkundige).

Maaike Trijntje (1 februari 1904-4 februari 1904)

Nicolaas (5 januari 1905-21 januari 1905)

Abraham (5 januari 1905-21 januari 1905)

Nicolaas (28 februari 1906-3 maart 1906)

Abraham (28 februari 1906-juli 1968) begon als huisschilder en maakte carrière als leraar en directeur van de Kunstnijverheidsschool in Enschede. Hij schilderde, ontwierp kerkramen en bracht muurschilderingen aan.

Cornelia (1908-2001) trouwde Andries de Zeeuw. Zij kregen zeven kinderen: Andries, Abraham, Barbera Ansje, Henk, Martinus Leonardus, Cornelis en Jan Servaas.

Na de dood van Barbera Stoop in 1915 trouwde Abraham met Lena Stoop. Hij nam haar zoon Arnoldus als eigen zoon aan. Het echtpaar kreeg in 1920 een dochter, Elisabeth. Elisabeth trouwde met Antoon de Klerk en kreeg met hem vijf kinderen. Het gezin vestigde zich in Zuid afrika.

Na de dood van Lena trouwde Abraham met Johanna Maria Los (1873-1953). Uit dit huwelijk kwamen geen kinderen voort.

Abraham overleed in 1967.

Naschrift

De familie Middelhoek kan met recht een artistieke familie worden genoemd. Het begon met vader Abraham die zijn artistieke kwaliteiten overdroeg aan zijn kinderen en kleinkinderen.

Enkele van zijn kleinkinderen werden landelijk bekend.

Abraham Middelhoek, de architect die de Nederlandse paviljoens ontwierp voor de wereldtentoonstelling van 1964 en daarnaast voor de stad Rotterdam belangrijke bouwwerken ontwierp. Martinus Middelhoek die –soms heel schetsmatig dan weer uiterst  gedetailleerd- tekende, etste en schilderde: portretten, stadsgezichten, landschappen. Met vaak die ferme signatuur in het rood: M.L. Middelhoek.

Piet Middelhoek was een professioneel kunstenaar. Hij had  bewust gekozen voor het vak van beeldend kunstenaar. Hij maakte werken op bestelling, ook voor particulieren, en werd opgenomen in de Beeldende Kunstenaars Regeling van de gemeente Brielle. In zijn beginperiode diende zijn vader Martinus hem als voorbeeld en zien we ook Pieter in het rood signeren. Later veranderde zijn signatuur van kleur en plaats. Een enkele maal hebben vader en zoon gezamenlijk geëxposeerd.

Daar waar Martinus Middelhoek bleef vasthouden aan figuratieve en herkenbare uitbeeldingen van onderwerpen uit zijn omgeving, ontwikkelde Pieter zich tot een kunstenaar die in het buitenland inspiratie opdeed en nog weer later koos voor de vervaardiging van abstracte werken en monotypes.

Het zijn echter met name de portretten, de stadsgezichten en de landschappen van Brielle en omgeving van zowel vader Martinus als zoon Pieter Middelhoek die de huidige en toekomstige generaties inzicht kunnen geven in de geschiedenis van Brielle.

Gezicht op Brielle (Collectie Historisch Museum Den Briel; inv nr 4398)Portret Martinus Middelhoek (Collectie Historisch Museum Den Briel; inv nr 4411)

27 reacties op “MIDDELHOEK. Een artistieke familie

  1. Ik ben in het bezit van een schilderij van A. Middelhoek uit 1947 (denk ik)
    Indien u geinteresseerd bent kan ik u een foto doen toekomen.

    Met vriendelijke groet,

    Tim

  2. Goedenmiddag, ik ben in het bezit van aquarellen van M.L. Middelhoek, waarvan ik er drie wil wegdoen. Het betreft hier werk uit Frankrijk. Waar kan ik deze te koop aanbieden of is er interesse van uw kant?
    Groet,
    J.Meijer
    Vlaardingen
    telefoon: 0104740060

    • Beste heer/mevrouw,

      Bent u nog in het bezit van de aquarellen? Wij houden in mei een kunstveiling, misschien bent u geïnteresseerd.
      Met vriendelijke groet,

      William Jansen

      • Graag wat meer informatie over de komende veiling.
        Ook ik ben in het bezit aquarellen van ML Middelhoek.
        Vriendelijke groet,
        J. de Jong

        • Geachte Heer mevrouw,
          Uit de verhalen van mijn oudere broers en zussen weet ik dat mijn mijn vader, ook Henk van Noort, een goeie vriend was van Sevaas, bij ons beter bekent als Ome Faas.
          Zelf ben ik geboren na de oorlog waardoor ik mij niet zo heb ingespannen om te weten hoe de familie met de vrienden samengesteld waren. In de jaren vijftig van de vorige eeuw ging ik naar de ambachtschool in Schiedam waar ik mij had aangemeld bij de timmerklas met de ambitie om timmerman te worden.
          Ik heb nog steeds een verzameling bouwkunde studieboeken die door Middelhoek zijn gebruikt. Sommige boeken zijn nu ongeveer 100 jaar oud.
          Als u daar van meer wil weten, stuur me dan een bericht.
          Vriendelijke groet,
          Henk van Noort

  3. Ben in bezit van aquarellen van M.L middelhoek.
    Diversen van rotterdam en pernis.
    Deze bied ik te koop aan.
    Ben op zoek naar geintresseerden.
    Kan eventueel foto”s mailen.

    M.V.G j de jong
    H.I.Ambacht
    0612626832

  4. Hallo,

    Per toeval kom ik op deze site. Ik ben een achter-, achterkleinzoon van Abraham Middelhoek en heb wat info over de nakomelingen van Adriana Middelhoek en Johan Machiel van der Stelt. Wellicht kunt u contact met mij opnemen,

    Met vriendelijke groet!

  5. Beste S. van der Stelt, u heeft vast interessante informatie toe te voegen. Dat kunt u geheel zelfstandig doen. Daar is ‘Voorne in Alle Staten’ voor bedoeld. Wanneer u naar ‘Het Begin’ gaat en klikt op de button ‘Klik Voor Uw Reactie’ dan wijst zich alles vanzelf. U kunt teksten en fotomateriaal uploaden.

  6. Ik zou graag in contact willen komen met S.van der Stelt. Ik ben op zoek naar informatie over ….Middelhoek ,die in 1968 een lapjes wandkleed aan een synagoge in Jerusalem heeft geschonken. Ik ken mevrouw B. Oskam-Middelhoek zeer goed, maar zij heeft in januari 2011 een hersenbloeding gekregen en is niet in staat deze informatie te geven. Dit bezondere wandkleed is door het Israel Museum gerestaureerd en ik wil een korte beschrijving geven over diegene die dit gemaakt heeft.

  7. Hi,
    Forgive me but I do not speak Dutch. However, within our family we have several water colour paintings by M. L. Middelhoek. One of these I understand to be the house in which he was born. All of these paintings were purchased in Den Haag during the period 1966 to 1973. I believe he had an exhibition in Den Haag during this period.

    Even on all the websites, it is very difficult to establish an approximate valuation for these paintings. Please would you be kind enough to advise me of recent auction sales/prices for such water colours.

    I would greatly appreciate your soonest response.

    Kind regards,

    Penny Colegate
    pen.c@btinternet.com
    +44 1352 716 040

  8. Goedemiddag S. van de Stelt,
    Abraham Middelhoek is mijn opa. Dat is ook toevallig. Ben jij soms een zoon van Bram of Cor? Tante Adrie dat was een tante van mij en ze woonde op de Langegeer. Maar wie is in vredesnaam B. Oskam Middelhoek die een wandkleed geschonken heeft aan de Synagoge in Jerusalem, dat was tante Adrie toch? Dat weet ik nog en ook van die schenking aan het Ikazia Ziekenhuis in Rotterdam.
    Groeten van A. de Zeeuw .

  9. I have what appears to be an original oil painting of a Dutch windmill scene. It appears to be signed by a A. Middelhoek with what looks like a date. It is signed in a red color. Does anyone have information as to who the artist might be?
    Thanks,
    Reg Hanegraaff

  10. Dames en heren,

    Ik heb in mijn bezit ‘Het huis der twee getuigen’ van M.L. Middelhoek.
    U kunt mij mailen wanneer u belangstelling heeft.
    Met vriendelijke groet,
    Joost Arends

  11. Abraham Middelhoek was een vriend van mijn vader Anton Hefti die een kunsthandel en lijstenmakerij in Enschede had.Toen ik vier jaar oud was heeft hij een mooi portret van mij gemaakt dat nu in mijn werkkamer hangt. Gegroet en het allerbeste!
    Wim Hefti SP gemeente-raadslid, Schouwen-Duiveland

  12. In mijn zoektocht naar de ontwerper van de glas in loodramen van de Gereformeerde Kerk Enschede Noord ( Lasondersingel) kwam ik na 2 jaar zoeken de naam tegen van Bram Middelhoek tekenleraar van de Ambachtschool even verder op. Vlak voor de vuurwerkramp was een gedeelte van het prachtige glas in Groningen bij een glasatelier voor renovatie.
    De vuurwerkramp heeft het overige glasinlood ramen verwoest maar doordat er heel veel fotomateriaal was, zijn deze ramen in volle luister hersteld. Vreemd was wel dat op geen enkelraam een signatuur van de ontwerper stond gebrand. Zekerheid kreeg ik door de AKI te bellen en daar wist een oud-collega van Bram Middelhoek dat hij in 1932 bezig was met de ramen van deze kerk. Het blijven nog steeds schitterende ramen. Ik ben dan ook benieuwd of er nog meer werk van deze kunstenaar is bewaard gebleven.
    Met vriendelijke groet,
    Gerrit Koops

    • Ik ben in het bezit van een olieverfschilderij van Abraham Middelhoek (‘Gezicht op veer in Brielle’). In de Tweede Wereldoorlog van de vorige eeuw maakte hij dit schilderij als betaling voor een kostuum dat mijn vader hem leverde (mijn vader was zelfstandig kleermaker).
      Groeten,
      Pim Bosman

    • Ik weet dat de kerk van Alstätte, Duitsland ook gebrandschilderde ramen van Bram Middelhoek heeft.
      Mijn Moeder, Barbera de Zeeuw verbleef bij haar oom Bram toen zijn eerst vrouw overleden was. Ik heb een foto van een bezoek aan de kerk in Alstätte.
      Met vriendelijke groet, Bram Loman

      • Ik ben onlangs nog in Alstätte gaan kijken. De gebrandschilderde ramen schijnen bij een verbouwing in de jaren 70 al weer vervangen te zijn . Niet meer te zien daar van Bram Middelhoek

  13. Goedendag,
    Abraham Middelkoop (1906-1968) heeft in 1954 de kerkramen van de voormalige Vredeskerk aan de Varviksingel te Enschede gemaakt.
    Sinds 2015 draagt deze kerk de naam Ontmoetingskerk. In de ‘vernieuwbouwde’ kerkzaal vallen de gebrandschilderde ramen nog meer op, en komen ze nóg beter tot hun recht.
    Helaas beschikken wij als kerkelijke gemeente over geen enkele documentatie m.b.t. de kerkramen. Het nodige valt te duiden, maar veel ook niet. Waarom, bijvoorbeeld, zijn in de ‘scheppingsramen’ alleen de eerste t/m zesde dag weergegeven? Daar valt veel bij te bedenken, maar we weten niet wat Bram Middelhoek er zelf bij heeft gedacht…
    Is mogelijk ergens iets van een archief van de Enschedese Bram Middelhoek bewaard gebleven, waarin wellicht nadere informatie over dit indrukwekkende project te vinden is?
    De kerkramen zijn bij ons online te bekijken: http://www.pgenschede.nl/ramen

    Jaco Zuurmond (predikant Ontmoetingskerk)

  14. Wij hebben een tekening van S Middelhoek, dat zal dus Servaas Middelhoek zijn. Het is een tekening uit 1948 van de preekstoel in de Brielse kerk. Is hier enige belangstelling voor? Het schilderij heeft altijd bij mijn moeder in de kamer gehangen en die is nu overleden dus vandaar de vraag. Met vriendelijke groet Gert.

  15. Hallo,
    Zoon van Barbera van der Stelt Middelhoek.
    Dus achterneef van ‘oom’ Martien en achterneef Piet.
    Hebben van Martien een klein olieverf schilderijtje en van Piet een doek met een dorpsgezicht uit (meen ik) Normandie en een aquarel met een bloemstuk..
    Wil als daar interesse voor voor is wel photo’s van sturen. Ben eventueel wel geinterseerd iets erbij te kopen.
    Inbovenstaande teksten herken ik veel familie leden..Vriendelijk gegroet vanuit
    Frankrijk.
    Aart

  16. Leuk dit alles te lezen.
    Zelf in bezit van enkele schilderijen en een aquarel van M L Middelhoek. In 60 er jaren een groot stil leven door hem in opdracht van mijn ouders is eveneens nog in mijn bezit. Onze buurvrouw was vele jaren Maike Middelhoek. ( tante Maike ). Zij kon heerlijke boterkoek bakken.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>