Bob Benschop feb 15, 2010
Op naar de 142.000 inwoners
,,Wanhopig wachtte ik op het moment dat de torenklok haar twaalf slagen door de nacht zou laten klinken’’. Het is de uitspraak van één van de raadsleden van Nieuw-Helvoet die machteloos moest toezien dat het dorp onder dwang van Den Haag werd samengevoegd met Hellevoetsluis en Nieuwenhoorn. De gemeentelijke herindeling had al meer dan vijftien jaar in de lucht gehangen en was al die tijd door de drie gemeenteraden afwisselend gesteund en afgekeurd. Uiteindelijk ging de samenvoeging niet uit vrije wil: alle protest ten spijt drukte de regering het besluit genadeloos door en eindigde de viering van de jaarwisseling voor veel inwoners met een kater: een overgroot deel was allesbehalve blij met zijn nieuwe identiteit als Hellevoeter.
Dat nam niet weg dat er een grote, krachtigere gemeente ontstond, die het toenemend aantal wettelijke taken beter kon uitvoeren, en de uitdaging durfde aan te gaan om de megalomane plannen van Groot-Hellevoetsluis met 142.000 inwoners te realiseren.
Donderdag 29 november ontvouwde de gemeente Hellevoetsluis haar toekomstplannen. In het structuurplan werd ervan uitgegaan dat de gemeente in de daaropvolgende tien a vijftien jaar zou uitgroeien tot een stad van 44.000 inwoners. in het plan werden ruwweg de wegen en woonwijken ingetekend voor en stad die uiteindelijk zo'n 142.000 inwoners zou herbergen. Ten oosten van het Kanaal was het nieuwe centrum geprojecteerd, met onder meer het stathuis, postkantoor en treinstation.
Eerdere voorstellen
De eerste discussieronde om de drie gemeenten samen te voegen vond plaats tussen 1934 en 1936. De gemeente Hellevoetsluis zag in 1933 met het vertrek van de Rijkswerf de laatste grote werkgever vertrekken en had te kampen met een uittocht van inwoners. Het gevolg was een grote leegstand van woningen, een gebrek aan belastingbetalers en een gapend gat in de begroting. Aangezien de hele wereld in de greep was van een uitzichtloze economische crisis, was samenwerking met de buurgemeenten een laatste strohalm. Ook Nieuw-Helvoet had te maken met het vertrek van de marine, want officieren waren veelal uitgeweken naar de mooiere woningen die het dorp te bieden had. Ook Nieuwenhoorn stond welwillend tegenover het idee, maar er werd geen haast gemaakt. Door de Tweede Oorlog verdwenen de plannen voor lange tijd in de kast.
In 1951 werd er weer een balletje opgeworpen. De gemeenten kregen vanuit Den Haag steeds meer taken opgedragen, zodat de gemeentelijke diensten aanzienlijk moesten uitbreiden. In november 1951 werd er in de diverse gemeenteraden op gezinspeeld dat een gemeentelijk herindeling op den duur onvermijdelijk was. Hellevoetsluis was daar voorstander van, maar Nieuwenhoorn en Nieuw-Helvoet zagen het niet zitten om op te draaien voor de financiële problemen van Hellevoetsluis. Zo was negentig procent van de Nieuw-Helvoeters tegen het plan.
Ontwerpwet
In augustus 1956 viel bij alle gemeentebesturen totaal onverwacht een ontwerpwet op de mat. Het behelsde een aantal ingrijpende grenswijzigingen op Voorne. Zo zou het grondgebied van Brielle ten koste van Oostvoorne (270 ha), Vierpolders (165 ha) en Nieuwenhoorn (55 ha) worden uitgebreid. Met die uitbreiding was Brielle in staat nieuwe woonwijken buiten de vesting te realiseren. Het belangrijkste onderdeel van het wetsontwerp was echter de samenvoeging van Nieuwenhoorn, Hellevoetsluis en Nieuw-Helvoet. De twee dorpen zetten de hakken in het zand vanwege enkele bepalingen die in het ontwerp stonden opgenomen. Zo zou uit historische overwegingen het administratieve en culturele centrum in Hellevoetsluis worden ondergebracht. Dat leidde tot veel verontwaardiging, want het was niet alleen een belediging voor de (oudere) geschiedenis van de agrarische dorpen, het kwam er ook op neer dat beide gemeenten als ondergeschikt aan Hellevoetsluis werden beschouwd. Er werd dan ook niet meer gesproken over grenswijziging, maar over annexatie.
Uiteraard werden er bezwaren gemaakt, maar de ‘Wet tot herziening van de gemeentegrenzen op Westelijk Voorne’ passeerde de beide kamer zonder discussie. Op 25 juli 1959 werd de wet zonder stemming aangenomen.
De scheidend burgemeester Riedijk van Nieuw-Helvoet werd een complete douche-installatie aangeboden, want enkele weken eerder was zijn boerderij aangesloten op de waterleiding
Ontijdig einde
Tijdens de laatste raadsvergadering van de gemeenteraad van Nieuw-Helvoet op dinsdag 29 december 1959 omschreef de burgemeester het als een ‘ontijdig einde’. De opheffing werd in het dorp als een groot onrecht beschouwd. Een dag later vergaderde de raad van Nieuwenhoorn. Hier was de tegenstand tegen de samenvoeging een stuk minder. Ongetwijfeld was hierbij de rol van jhr. T.A.J. van Eysinga van invloed, want hij was zowel burgemeester van Hellevoetsluis als Nieuwenhoorn. Tijdens de laatste vergadering werd dan ook het standpunt verkondigd dat men vermoedde dat de herindeling zelfs te laat plaatsvond. Vanwege de sterke groei in de Botlek en de Europoort was het beter geweest het hele eiland tot een of twee gemeenten te fuseren. Daarmee konden de lokale belangen beter worden verdedigd tegen de havenuitbreidingen van Rotterdam. Voor de Nieuwenhoornse wethouder Lesius ging de hele samenvoeging tot gemeente Hellevoetsluis zijn deur voorbij: door de grenswijziging zou zijn boerderij tot Briels grondgebied behoren.
Een nieuwe start
Op zaterdag 2 januari 1960 vond de eerste vergadering van de nieuwe gemeenteraad plaats. De Commissaris van de Koningin in Zuid-Holland, mr. J. Klaasesz, woonde deze bij en beëdigde jhr. T.A.J. Eysinga om hem vervolgens als eerste burgemeester van Hellevoetsluis te installeren. Hij kreeg de ambtsketting met het oude wapen van Hellevoetsluis omgehangen. In overleg met de Hoge Raad van Adel moest het wapen van de nieuwe gemeente worden vastgesteld. Het was slechts één van de vele honderden grote en kleine wijzigingen die moesten worden doorgevoerd.